Close

Zeka sonradan ilerler mi?

Zeka kişinin yeni ortamlara uyum gösterebilme becerisidir. Yeni uyaranları algılayabilme ve bunlara uygun yanıt verebilme kabiliyetidir. Kişinin kavram bilgisi, kelime hazinesi, matematik becerisi, hesaplayabilme yeteneği, iletişim becerisidir aynı zamanda. Zekâ geriliği kişinin yaşıtlarından beklenen sözel ve sözel olmayan performansı sergileyememesidir. Bu tür kişileri yeni bir şeyi anlaması yaşıtlarına göre daha geç olmaktadır. Ayrıca komplike-karmaşık zihin aktivitesi gerektiren becerileri sergileyemezler.

Zekânın en önemli etkeni genetiktir. Çocuk ortalama anne ve babasının zekâ özelliklerine sahip olmaktadır. Benim kişisel tecrübelerim annenin bu konuda daha etkili olduğu yönündedir. Bu gözlemim doğruysa zekâ geninin anneden (maternal) geçme ihtimali daha yüksek demektir. Kesin bilgi olmayabilir. Zekâ muhtemelen tek değil çok genle geçen ve çok faktörden etkilenen bir özelliktir. Ayrıca çocuğun küçük yaşta aldığı eğitim zekâsının gelişimi için çok önemlidir. Sosyal uyaranların daha az olduğu ortamlarda, örneğin köyde, çocuklar az zeki görünebilir. Ama tek bir etkenin rol oynamadığını hatırlatalım. Tam tersine şimdiki zaman çocuklarının bizim zamanımıza göre daha zeki olduğunu söyleyebiliriz. Bizim yirmi yaşında öğrendiğimizi onlar daha erken öğreniyorlar. Bilgiye daha kolay ulaşabiliyorlar.

Zekânın farklı komponentleri-parçaları-alanları olduğunu söyleyebiliriz. Duygusal zekâ, sosyal zeka, sanat zekası, sözel zeka gibi. Öğrenme güçlüğü (disleksi) olan çocuklar normal zekâ düzeyinde olduğu halde belli bir alanı (örneğin matematik) öğrenmekte zorlanabilir. Sosyal zekâ kişinin karşıdaki insanın duygularını anlayabilme ve buna göre davranabilme yeteneğidir. Liderlerin sosyal zekâsının ileri olduğunu söyleyebiliriz. Toplumun nabzını tutma ve buna göre şerbet verme bu zekânın eseridir. Muhatabın canı sıkıldı mı? İstediği bir şey mi var? Bunu fark etmek ve ihtiyacını karşılamak sosyal zekânın ürünüdür.

Besin maddeleri egzersiz, spor, müzikle uğraşmak zekâyı ilgilendirebilir ama bizim burada konumuz farklı. Dil öğrenmek, ata sözü yorumlamak yine zekâyı geliştirebilir. Kas örneğini verebiliriz. Vücut geliştirmeye gidersen kasların gelişip güçlenebilir. Benzer şekilde zihin egzersizleri yapmak da zihni güçlendirebilir. Kişiyi daha akıllı hale getirebilir. Akıl kişinin zihin kuvvetini kullanabilme yeteneği ise evet akıl gelişebilir. Duygularının etkisinde kalan akıl ise zekâsını yeterince kullanamamaktadır. Duygularını kontrol etmesini öğrenen bir kişi yine daha akıllı olabilir. Daha uygun kararlar verebilir. Planlama, bir işi başlatma, sonlandırma yeteneği artabilir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *